Agencje ratingowe oraz proces nadawania oceny wiarygodności kredytowej

W kontekście dyskusji na temat agencji ratingowych najczęściej wymienia się same państwa, które na skutek obniżenia bądź podwyższenia swojej wiarygodności kredytowej, zostają zmuszone do zwiększania środków na obsługę własnego zadłużenia. Zapomina się jednak, że ocena ratingowa przyznawana jest również samym przedsiębiorstwom i bywa szczególnie pomocna dla inwestorów, którzy bez poświęcania czasu na analizy mogą podejmować odpowiednie decyzje inwestycyjne.

Czym zajmują się agencje ratingowe?

Dynamiczny rozwój rynków kapitałowych sprawił, że większość instrumentów finansowych (obligacje, papiery komercyjne) jest dziś dostępna dla wszystkich inwestorów, pochodzących z różnych zakątków świata. Skutkuje to możliwością zawierania transakcji między emitentami danych papierów wartościowych (przedsiębiorstwami, krajami) a inwestorami (instytucjonalnymi, prywatnymi), którzy znajdują się po przeciwnej części globu.

Przed podjęciem decyzji o ulokowaniu środków w dane przedsięwzięcie, należy jednak przeanalizować sytuację finansową wybranego podmiotu oraz ocenić ryzyko związane z jego ewentualną niewypłacalnością lub bankructwem. Istotnym utrudnieniem jest jednak fakt, że rzetelna ocena danego kraju lub przedsiębiorstwa funkcjonującego w określonych warunkach (branża, lokalizacja geograficzna, forma prawna) bywa problematyczna i wymaga dogłębnej analizy oraz odpowiedniej wiedzy. Pomocne okazują się tutaj agencje ratingowe, które specjalizują się w dokonywaniu niezależnej i obiektywnej oceny wiarygodności kredytowej, opierając się przy tym o ustaloną metodologię. Oczywiście oceny takiej mogą dokonywać inne podmioty, jak banki czy też ubezpieczyciele, niemniej jednak posiadają one marginalne międzynarodowe znaczenie.

Istota ratingów kredytowych

Z punktu widzenia emitenta największą zaletą uzyskania oceny ratingowej jest poprawa swojej wiarygodności w oczach inwestorów. Oczywiście jest to broń obosieczna i w przypadku negatywnego przeglądu sytuacji finansowej może przysporzyć dodatkowych kłopotów. Niemniej jednak odpowiednio wysoki poziom wiarygodności kredytowej umożliwia pozyskanie środków finansowych na korzystniejszych warunkach, co generuje dodatkowe oszczędności. Wynika to z mniejszego ryzyka, jakim obarczony jest emitent, a jak wiadomo im niższe ryzyko, tym niższe oprocentowanie instrumentów finansowych (np. obligacji), jakie proponowane są inwestorom.

Kolejną zaletą otrzymania pozytywnej oceny ratingowej jest łatwiejszy i szerszy dostęp do rynku, a w przypadku ocen wystawianych przez renomowane agencje ratingowe, możliwość ekspansji na rynki zagraniczne. Z drugiej strony rating stanowi bardzo istotną informację z punktu widzenia inwestorów, którzy nie muszą samodzielnie przeprowadzać dogłębnych analiz, a swoją ocenę o danej emisji lub emitencie mogą oprzeć o sprawdzone źródło.

Proces nadania oceny ratingowej

Pierwszym krokiem, jakie powinien podjąć podmiot ubiegający się o otrzymanie oceny ratingowej, jest wybór agencji, z którą następnie podpisywana jest umowa. Kolejnym etapem jest przekazanie przez przedsiębiorstwo/państwo wszystkich istotnych informacji związanych z aktualną sytuacją finansową: raporty i plany finansowe, zobowiązania kredytowe i pożyczkowe, rentowność produktów, struktura wydatków itp.

Badane jest również całe otoczenie, w jakim funkcjonuje dany podmiot wraz z jego rynkowym udziałem, konkurencją oraz sytuacją makroekonomiczną kraju, w którym prosperuje. Warto w tym miejscu wspomnieć, że przedsiębiorstwo nie może otrzymać żadnej oceny wiarygodności kredytowej, jeśli nie posiada jej państwo, na terenie którego prowadzi ono swoją działalność gospodarczą. Co więcej, ocena ratingowa podmiotu krajowego nie może być wyższa od oceny przyznanej państwu, w którym funkcjonuje.

Ocena dokonywana przez agencję ratingową wyrażana jest za pomocą kombinacji liter, cyfr oraz znaków. W większości przypadków zaczyna się ona od litery D, czyli najsłabszej, a kończy na literze A, która jest oceną najlepszą. Poniżej przedstawiono trzy skale stosowane przez największe i najbardziej cenione agencje ratingowe: Moody’s Investor Service, Standard and Poor’s Rating Services oraz francuska agencja Fitch Ratings.

 

Trzy najpopularniejsze skale ratingowe

Źródło: www.nbpportal.pl

Rodzaje ratingów kredytowych

Rating jest oceną zdolności emitenta do regulowania swoich zobowiązań finansowych. Często wykorzystywany jest również do oceny konkretnej emisji papierów dłużnych (obligacji, bonów skarbowych itd.) pod kątem jej jakości oraz zasadności względem innych dostępnych i porównywalnych rozwiązań. Ratingi zasadniczo można sklasyfikować według trzech kryteriów: przedmiotu badań, podmiotu przeprowadzającego badanie oraz terminu zapadalności:

  • Przedmiotem badań agencji ratingowej może być ocena emisji papierów wartościowych, w trakcie której dokonuje się analizy zdolności emitenta do uregulowania konkretnego zobowiązania lub ocena samego podmiotu (państwa, przedsiębiorstwa, samorządu), określająca jego zdolność do uregulowania wszystkich zobowiązań finansowych.
  • Podmiotem przeprowadzającym ocenę ratingową może być instytucja wykorzystująca go na potrzeby wewnętrzne (np. bank oceniający swoich kredytobiorców) lub zewnętrzne, które przeprowadzają wspomniane wcześniej agencje ratingowe.
  • Według terminu zapadalności wyróżniamy ratingi krótkoterminowe, skupiające się na wszystkich zobowiązaniach do jednego roku oraz długoterminowe, czyli wszystkie, których okres zapadalności przekracza jeden rok.